Exodus biedt mensen die met justitie in aanraking zijn gekomen al meer dan veertig jaar nieuwe kansen. Binnen onze nieuwekanscampagne past een interviewrubriek waarin we onze (keten)partners enkele kansvragen stellen. In deze rubriek zien we onze kans schoon met Jessica Westerik, bestuurder van Reclassering Nederland.
“We weten dat mensen in staat zijn om te veranderen”
Welke nieuwe kans die u zelf kreeg of greep had ingrijpende gevolgen voor uw leven − en op welke wijze?
“Toen ik begin twintig was, wilde ik stoppen met mijn wo-studie algemene sociale wetenschappen. Ik vond dat ik genoeg had geleerd, had een hbo-diploma en had er eigenlijk gewoon geen zin meer in. Mijn moeder – kind van een generatie waar vrouwen niet zo makkelijk gingen studeren – heeft mij gesmeekt om mijn studie af te maken. Ik had er totaal geen zin in, maar heb het uiteindelijk voor haar gedaan. Daarna ben ik ook nog gepromoveerd en een deel van de banen die ik daarna heb gedaan, had ik niet kunnen doen zonder die wo-studie en promotie. Ik heb echt veel geleerd door die dingen te doen. En ben uiteindelijk mijn moeder erg dankbaar dat ze zo aandrong en ik die tweede kans pakte.”
Wat is de reden dat u mensen (graag) een nieuwe kans geeft?
“Iedereen heeft zijn eigen perspectief, zijn eigen wereld- en mensbeeld en zijn eigen achtergrond. Hoe je de wereld ziet, bepaalt hoe je reageert. Dat betekent dat mensen elkaar de hele dag door misverstaan: mis-attunement. Dat gebeurt, en dat is niet erg. Het betekent slechts dat we vanaf verschillende vertrekpunten komen. Het gaat mis als mensen dit merken en het vervolgens niet willen herstellen, niet willen werken aan begrip voor elkaars standpunten. Dat betekent niet dat je het eens moet worden, verschillen mogen bestaan, maar wel dat je je echt interesseert waar de ander vandaan komt en wat zijn reactie met jou doet. Vanwege waar jij vandaan komt. Als je dat weer in contact kunt brengen met elkaar, is er herstel: re-attunement. Kort gezegd is het dus niet zo interessant dat we elkaar de hele dag door niet begrijpen, maar is het van belang dat we moeite doen om – wanneer dit gebeurt – het contact weer te herstellen. In de basis gaat dit dus over een nieuwe kans geven, telkens opnieuw. Uiteraard gaat dit gepaard met (be)grenzen, respect en oog voor veiligheid. Maar kansen geven gaat er primair over dat je de ander en jezelf telkens opnieuw een kans geeft om te leren.”
‘Hoe je de wereld ziet, bepaalt hoe je reageert’
Welke nieuwe kans gaf/gunde u uw medemens waarvan u weet dat deze ingrijpende gevolgen had?
“Mijn beste vriendin en ik – we kennen elkaar vanaf de middelbare school – hebben elkaar door een stevige ruzie twee jaar niet gezien toen we eind twintig waren. Daarna zocht zij mij weer op en hebben we onze vriendschap voortgezet. Ik beschouw haar nog steeds als mijn beste vriendin en vice versa. De breuk was uiteindelijk goed omdat onze vriendschap daarna meer in evenwicht was, meer volwassen. Dus ik ben blij dat zij mij een nieuwe kans heeft gegeven en ik haar. Het is zo waardevol om een dierbaar iemand te hebben, die jou vanaf je vroege jeugd kent. Ik gun onze cliënten ook een steunend netwerk in goede en slechte tijden, waarop zij kunnen terugvallen als het moeilijk wordt. Een deel van onze cliënten heeft geen of een zeer beperkt steunend privénetwerk; in dat soort gevallen kunnen organisaties als Exodus of de Reclassering echt het verschil maken en een bedding bieden waardoor zij wel andere keuzes in hun leven durven maken.”
Welke nieuwe kansen creëert u graag samen met Exodus voor mensen die met justitie in aanraking zijn gekomen?
“De missie en visie van Exodus en Reclassering Nederland hebben belangrijke raakvlakken. We stellen de mens, niet het delict, centraal en we weten dat mensen in staat zijn om te veranderen. De omgeving speelt hierin een belangrijke rol en daarom zou ik graag samen met Exodus meer kansen creëren om cliënten met begeleiding en (tijdelijke) huisvesting opnieuw een plek in de samenleving te laten vinden.”
Welke nieuwe kansen ziet u voor het forensisch werkveld?
“Meer samenwerken en meer als één geheel de grote problemen binnen dit veld adresseren en oppakken. Denk bijvoorbeeld aan de (forensische) woonproblematiek waar alle partijen binnen het forensische werkveld last van hebben en waardoor mensen met een forensische titel niet de goede woon- en/of zorgbegeleiding krijgen. Dit betekent dat je vanuit een groter collectief dan alleen je eigen organisatie moet denken. Dat is oprecht lastig omdat juist financiering zich richt op die enkelvoudige organisaties en dat ook niet zomaar verandert. Maar het is ook nodig omdat we in dit werkveld tegen de grenzen van ons individuele kunnen aanlopen.”
Welke nieuwe kansen gunt u gedetineerden binnen de penitentiaire inrichtingen?
“Dat zij in plaats van een korte gevangenisstraf, als straf een enkelband kunnen dragen en daarmee thuis kunnen blijven wonen en hun baan en gezinsleven kunnen behouden. Ik realiseer me dat de realiteit op dit moment wrang is en dat DJI haar uiterste best doet onder zware omstandigheden om mensen die een detentie opgelegd krijgen, überhaupt een plek te geven in de gevangenis. Gevangenissen die overbelast zijn vanwege meer en langere detenties die de afgelopen jaren zijn opgelegd, gebrek aan personeel en achterstand in onderhoud. Er is onvoldoende geld beschikbaar om dit duurzaam te veranderen. Gelukkig worden er ook alternatieven onderzocht die gedetineerden helpen om stapsgewijs terug te keren in de samenleving zoals meer detentiefasering. Ook wordt binnenkort een wetsvoorstel aan de Tweede Kamer voorgelegd waarbij elektronische detentie mogelijk wordt voor (lichte) delicten waarvoor nu alleen een korte gevangenisstraf mogelijk is. Zowel een korte detentie als een enkelband worden als straf ervaren door de mensen die het ondergaan, weten we uit onderzoek. Dus het vergeldingsaspect blijft in stand. Misschien soms nog wel meer, omdat mensen met een enkelband midden in de samenleving staan en veel meer geconfronteerd worden met wat ze missen. Tegelijkertijd biedt dit wel de kans om de noodzakelijke aspecten (waardoor mensen minder snel terugvallen in delictgedrag) op orde te houden: een baan, een huis, een gezin. Mensen die iets te verliezen hebben, plegen namelijk minder snel een delict dan mensen die niets te verliezen hebben.”
Welke nieuwe kansen gunt u onze samenleving?
“Ik gun onze samenleving rust en het vermogen om telkens opnieuw te herstellen. Om open te staan voor het perspectief van de ander, te geloven dat inclusiviteit belangrijk is, dat iedereen erbij hoort en een plek heeft. En daarmee basaal uit te gaan van de gedachte dat als jij wint, de ander ook wint. Daarvoor is het nodig dat we meer investeren in aandacht, in echt contact met mensen, en op basis daarvan in individuele gevallen moedige en wijze keuzes te maken. Systemen en instituties zijn nodig om dingen te organiseren wanneer er wordt samengeleefd en -gewerkt met veel mensen, zoals in een democratie, een land, een rechtstaat. Maar dat ontslaat nooit iemand van de plicht om zelf na te denken, een eigen moreel menselijk en liefdevol kompas te hanteren en keuzes en beslissingen langs die lat te leggen. En iedere dag kun je die kans opnieuw grijpen.”
---