“Durf een spiegel te zijn”
Na de studie Sociaal Pedagogische Hulpverlening (SPH) werkte beleidsadviseur Hester als forensisch trajectbegeleider in diverse Exodushuizen. Vervolgens bood ze ambulante begeleiding aan onze deelnemers, en in 2024 rondde ze de Master Forensisch Sociale Professional af met een onderzoek naar risicobewust werken binnen de krachtgerichte setting van Exodus.
“In het forensisch werkveld bestaat sinds een paar jaar de tendens om, naast een risicogerichte benadering, meer krachtbewust te werken. Bij Exodus werken we echter al jaren juist krachtgericht. Momenteel zijn we bezig met het verrijken van onze eigen methodiek Jouw kracht waarin wij op onze beurt die risicobewuste werkwijze willen verankeren.
Veilige terugkeer
Exodus heeft veelal sterk intuïtieve zorgprofessionals in dienst die weliswaar de vaardigheden hebben om risicobewust te werken, maar veelal onbewust bezig zijn met de risicofactoren. Wanneer we zo goed mogelijk willen bijdragen aan de veilige terugkeer van onze deelnemers in de samenleving, is het noodzakelijk om een zo volledig mogelijk beeld van de deelnemer te hebben.
Hand in hand
Dat betekent dat we ons zowel bewust zijn van – en actief omgaan met – de risico’s die verbonden zijn aan (het ontstaan van) het delictgedrag, als van de krachten die het (delict)gedrag ten positieve kunnen beïnvloeden. Op die manier kunnen we onze deelnemers nog gerichter begeleiden in hun proces van desistance (periode waarin iemand gefaseerd stopt met criminaliteit red.), waarbij veiligheid en persoonlijke ontwikkeling hand in hand gaan.
Krachten
We benadrukken de krachten van onze deelnemers, we stimuleren hen om positief gedrag eigen te maken en dit vervolgens te versterken, én we proberen het goede voorbeeld te geven: wij moeten een spiegel zijn. Voor de ander is die spiegel immers het startpunt van een eventuele gedragsverandering. Durf dus een spiegel te zijn voor de deelnemers. Als spiegel beweeg je mee; wanneer je repetitief (risicovol) gedrag, bepaalde coping-mechanismen of opmerkelijke trekjes bij iemand bespeurt, dan ga je hierover het gesprek aan.
Rafelrandjes
Om open te kunnen staan voor reflectie en introspectie, hebben onze deelnemers wel vertrouwen nodig. Vertrouwen in zichzelf, maar ook in ons. Exodus fungeert echt als een afspiegeling van de maatschappij. Deelnemers moeten erop kunnen bouwen dat ze opnieuw mogen meedoen in de samenleving. Misschien worden ze nooit ‘modelburgers’, maar het is ontzettend belangrijk dat ze diep van binnen weten dat ze er mogen zijn, ook met hun ‘rafelrandjes’.
Mantel der liefde
Om (weer) vertrouwen in zichzelf te krijgen, moeten deelnemers weten wie ze zijn. Wat kan ik goed? Wat vind ik leuk en waardevol? Wat vind ik lastig? Wat zijn mijn (on)hebbelijkheden, mijn valkruilen? Je kunt niet veranderen als je jezelf niet goed kent. Maar … ‘Ken uzelf’ leidt niet per definitie tot gedrag dat in onze samenleving past. Ik vind het te gemakkelijk om te zeggen ‘tja, zo ben ik nu eenmaal’; een ‘pittig verleden’ is een slap excuus om delictgedrag goed te praten; daar koop je bij mij helemaal niets voor. Soms zien we begeleiders die het doen en laten van onze deelnemers met de mantel der liefde bedekken. Daardoor doen ze deelnemers naar mijn idee wellicht onbedoeld tekort.
‘Ken uzelf leidt niet per definitie tot gedrag dat in onze samenleving past’
Ruimdenkender
Groei en verandering zit juist in het feit dat je je verleden erkent en bewust stappen zet om te kunnen kiezen voor ander gedrag en andere keuzes, juist wanneer dat moeilijk is. Door de jaren heen ben ik merkbaar ruimdenkender geworden; ik oordeel minder. Ieder mens maakt tenslotte fouten; als zoon of dochter, als broer of zus, vriend of vriendin, en als vader of moeder. Tegelijkertijd heeft ieder mens dan zowel het recht als de plicht om te leren van die fouten en zich verder te ontwikkelen. Exodus biedt een omgeving waarin mensen fouten mogen maken én mogen leren, maar deelnemers moeten zich hiervoor wel actief inzetten.
Ontstaansfactoren
Wanneer iemand bij ons arriveert, dan lees je als trajectbegeleider het dossier. Je weet zodoende van het gepleegde delict, pikt de nodige signalen en patronen op, en maakt een eerste inschatting van de mogelijke risicofactoren. Met vallen en opstaan heb ik geleerd om het beeld dat ik van de ander heb niet meteen vast te leggen. Ik probeer echt open te staan voor het verhaal van degene die voor me staat. Tegelijkertijd neem ik de informatie in het dossier erg serieus: wat ik lees staat er niet voor niets. Ik ben vooral geduldig en ik ga doorwrocht te werk. Laten we de ontstaansfactoren van delictgedrag geenszins wegmoffelen, maar ze vroegtijdig (h)erkennen en de ander helpen om patronen te doorbreken.
‘Ik probeer echt open te staan voor het verhaal van degene die voor me staat’
Comfortzone
Ik ben trots op het feit dat we bij Exodus keer op keer respectvol zeggen: wil je (weer)? Ok, kom maar. In de praktijk zien we met eigen ogen dat een begeleidingstraject vruchten afwerpt wanneer mensen écht de kansen grijpen die ze krijgen. Tegen onze deelnemers zeg ik steevast: stap uit je comfortzone. Ga leren en wees bereid om afscheid te nemen van je oude ‘vrienden’. Kies alsnog voor die afkickkliniek of intensieve behandeling en vertel het me alsjeblieft als je iets moeilijk vindt. Precies die veiligheid biedt een nieuwe kans.”
----