Het informatieve NTR-jeugdprogramma Klokhuis nomineerde onlangs het onderzoek Papa in de gevangenis voor de Klokhuis Wetenschapsprijs 2026. Onderzoeker Angela Verhagen-Braspennincx is verbonden aan de stuurgroep van ons Expertisecentrum K I N D, een samenwerking tussen Avans Hogeschool en Exodus Nederland. “Ik wil graag een ander geluid laten horen.”
“Elk jaar hebben meer dan vijfentwintigduizend kinderen een ouder die in de gevangenis zit. Minstens negentienduizend kinderen hebben een gedetineerde vader waarvan zo’n twaalfduizend kinderen nog minderjarig zijn. Die detentieperiode is een ongunstige omstandigheid waar deze kinderen niet om vragen”, vertelt Verhagen-Braspennincx. Sinds 2020 onderzoekt ze hoe de band tussen kinderen en hun vader verandert wanneer hij in de gevangenis zit. In 2027 hoopt ze te weten welke specifieke factoren hen nadrukkelijk helpen om deze band sterk te houden of te herstellen.
Rechtvaardigheidsdingetje
Met een achtergrond bij de kinderbescherming dacht Verhagen-Braspennincx destijds dat ze ’alles al had gezien’. “Toch viel ik van mijn stoel toen ik hoorde dat we in een welvarend land als Nederland niet eens weten wie deze kinderen zijn. Ze zijn maat-schappelijk en administratief immers onzichtbaar. Mijn kinderbeschermingshart klopt dan plots heel hard; dat is een rechtvaardigheidsdingetje.”
Ongunstige situatie
Strijdvaardig vervolgt ze: “Hoe bestaat het dat we met z’n allen de mond vol hebben van kinderen die we in kwetsbare situaties moeten beschermen en dat we dan als overheid ouders opsluiten zonder onze verantwoordelijkheid te nemen voor het wel en wee van hun kinderen? We weten dat deze kinderen in een moeilijke situatie zitten, maar we hebben geenszins (preventief en proactief) gezorgd voor de nodige voorzieningen. Ze missen hulp en ondersteuning. Laat staan dat er een paar goede folders voorhanden zijn.”
Oogkleppen
“Let wel, ik ben wel degelijk voor zelfredzaamheid en tegen het onnodig problematiseren van de detentie van een ouder, maar ik zie een overheid met oogkleppen op, eentje die al lange tijd structureel wegkijkt. En … Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) hoeft heus niet alles alleen op te lossen. In tegendeel, ik zou beslist de samenwerking aangaan met (kennis)organisaties buiten de muren van de penitentiaire inrichtingen”, aldus de onderzoeker.
Wonen, wijf en werk
Verhagen-Braspennincx : “Wanneer je aan succesvol re-integreren denkt, komt in het forensisch werkveld veelal de uitdrukking ‘wonen, wijf en werk’ om de hoek kijken. Ook las ik in bestaande literatuur vooral over de negatieve impact die de detentie van een ouder heeft op kinderen; over de problemen die zij zowel in het heden als de toekomst kunnen ontwikkelen.”
Stigmatiserend
Zo blijkt dat deze kinderen diverse problemen kunnen ervaren. Denk hierbij aan schooluitval, drugsgebruik, werkloosheid en een vroegtijdige dood. Op latere leeftijd hebben ze ook drie keer meer kans om antisociaal en delinquent gedrag te vertonen en tweemaal zo hoog risico om psychiatrische problematiek te ontwikkelen. Die (overwegend Amerikaanse) literatuur zie ik niettemin als behoorlijk stigmatiserend.”
Veerkracht
“Ik wil juist graag een ander geluid laten horen; door te ontdekken welke beschermende factoren er zijn voor de band tussen gedetineerde vaders en hun kinderen. Waar zit hun veerkracht? We weten tenslotte al dat − wanneer de relatie tussen kinderen en hun vader goed blijft − kinderen zich vaak beter voelen én er minder sprake is van vaders die herhaaldelijk in de gevangenis belanden.
De zin van het leven
Voor haar onderzoek sprak Verhagen-Braspennincx tijdens een eerste meetmoment uitgebreid met 94 gedetineerde vaders. “Tijdens deze interviews viel het me op hoe graag deze vaders over de band met hun kinderen praten. In de gevangenis, waar men doorgaans de eigen kwetsbaarheden zo min mogelijk toont, dringen existentiële zaken zich als het ware op. De zin van dingen wordt plots heel belangrijk. In the end zijn we allemaal mensen en deze vaders gaven me mee dat het lijntje tussen buiten en binnen niet zo verschillend is. Of vaders vastzitten of niet; de band met hun kind is er altijd.”
---
Het doel van de Klokhuis Wetenschapsprijs is een breed en jong publiek bekendmaken met wetenschappelijk onderzoek in Nederland. De prijs bekroont interessant en relevant wetenschappelijk onderzoek voor kinderen van negen tot twaalf jaar. Aan het onderzoeksgebied van het winnende onderzoek wijdt het Klokhuis een speciale aflevering.
Op 8 maart 2026, tijdens het InScience Film Festival in Nijmegen, maakt het Klokhuis de winnaar bekend.
Via deze link kun je nog stemmen op het onderzoek van Angela Verhagen-Braspennincx!
Lees hier de eerste twee deelonderzoeken van Angela Verhagen-Braspennincx.